Wydawnictwo medyczne Cornetis

Wydawnictwo medyczne

+48 71/ 792 80 77 sekretariat@cornetis.pl

Oferta dla wydawnictw - SYSTEM CORPRESS

Artykuły medyczne

Tytuł: Sprawozdanie z 5 Międzynarodowego Sympozjum Terapii Komórkami Macierzystymi i Biotechnologii Stosowanej w Chorobach Układu Krążenia Madryt, 24.04-25.04.2008.

Autor:
Piotr Lipiec
Typ:
type 5
Język:
PL
Czasopismo:
Polski Przegląd Kardiologiczny
Rok:
2008
Tom:
10
Numer:
2
Strona początkowa:
176
Strona końcowa:
177
ISSN:
1507-5540
Słowa kluczowe:
sprawozdanie
Czytaj

W kwietniu tego roku, w Madrycie, odbyło się 5. Międzynarodowe Sympozjum Terapii Komórkami Macierzystymi i Biotechnologii Stosowanej w Chorobach Układu Krążenia. Te coroczne sympozja, organizowane przez zespół profesora Fernandez-Avilesa ze Szpitala Uniwersyteckiego Gregorio Maranon w Madrycie we współpracy z Task Force on Stem Cell Regeneration of the Heart (European Society of Cardiology) i akredytowane przez EBAC (European Board for Accreditation in Cardiology), są odpowiedzią na gwałtowny rozwój w dziedzinie terapii chorób układu krążenia komórkami macierzystymi, dokonujący się w ostatnich latach. Tylko w 2007 roku w czasopismach o zasięgu międzynarodowym opublikowano ponad 500 prac oryginalnych oraz ponad 200 prac poglądowych, dotyczących tej tematyki. Jak wielokrotnie podkreślano w trakcie sympozjum wciąż jednak znajdujemy się w początkowej fazie rozwoju tej fascynującej, nowej dziedziny nauki. Aby rozwój ten był możliwie szybki i owocny, istnieje konieczność ścisłej współpracy naukowców z dziedzin podstawowych, pracujących w laboratoriach, oraz klinicystów zajmujących się opieką na pacjentami z chorobami układu krążenia, w tym kardiologów specjalizujących się w inwazyjnych technikach leczenia oraz w nieinwazyjnych technikach obrazowania. Okazji do spotkań i wymiany poglądów specjalistów w tak różnych dziedzinach dostarczają właśnie sympozja w Madrycie, w których co roku biorą udział wiodący badacze z całego świata. Choroby układu krążenia, w leczeniu których najbardziej intensywnie bada się obecnie zastosowanie komórek macierzystych i których dotyczyła większość wystąpień, to: zawał mięśnia sercowego, przewlekła skurczowa niewydolność krążenia, dusznica bolesna oporna na leczenie (refractory angina) oraz choroba naczyń obwodowych. Nie do końca obecnie wiadomo, użycie jakich typów i źródeł komórek macierzystych przełoży się na najlepsze efekty - w trakcie dyskusji podsumowującej tą kwestię porównano nawet obecny stan wiedzy do grania na loterii, w której każda z grup badaczy wierzy, iż właśnie to badane przez nich komórki okażą się tymi, które znajdą zastosowanie w leczeniu. Najwięcej uwagi na sympozjum poświęcono jednak jednojądrzastym komórkom macierzystym szpiku kostnego (bone marrow cells - BMC) oraz ich podgrupie - mezenchymalnym komórkom macierzystym (mesenchymal stem cells - MSC). W tych właśnie typach komórek największą ufność pokłada jeden z pionierów badań nad komórkami macierzystymi, profesor Willerson z Houston, Istotne nowe informacje może w tym względzie przynieść nowe kliniczne randomizowane badanie Focus-HF, w którym analizowano możliwość zastosowania MSC w leczeniu pacjentów z przewlekłą chorobą niedokrwienną serca i ciężką niewydolnością krążenia. Wyniki tego badania będą dostępne wkrótce. Na inny kierunek w poszukiwaniu populacji komórek macierzystych mogących służyć do regeneracji tkanek, wskazał profesor Izispua z La Jolla (USA). Przytoczył on wyniki prac swojego zespołu, który z keratynocyta ludzkiego włosa uzyskał na drodze tzw. indukowanego reprogramowania, plu-ripotencjalne komórki macierzyste, zdolne do różnicowania się m.in. w kardiomiocyty, wykazujące funkcję skurczową. Uzyskiwanie pluripotencjalnych komórek macierzystych tą drogą jest znacznie szybsze (trwa około tygodnia) i około 100-krotnie wydajniejsze, niż opisywane wcześniej przez inne zespoły reprogramowanie ludzkich fibroblastów. Podobnie jak problem wyboru najbardziej obiecującego typu komórek macierzystych, gorącą dyskusję wzbudziła kwestia głównego mechanizmu ich działania w mięśniu sercowym. Poświęcono jej jedną z sesji prowadzonych w interesującej dla słuchaczy formie "Controversy session" - starcia dwóch wykładowców, prezentujących przeciwne poglądy. Ostatecznie zgodzono się, że brak na obecnym etapie możliwości jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Profesor Drexler z Hanoweru przedstawił dane na poparcie swojej opinii - według niego najprawdopodobniej główny mechanizm działania komórek macierzystych w mięśniu sercowym polega na wydzielaniu czynników kardioprotekcyjnych i stymulujących angiogenezę (działanie parakrynne). Przyznał jednak, że inne mechanizmy działania, takie jak interakcja z komórkami serca i ich stymulacja do wydzielania różnorakich czynników oraz różnicowanie się w komórki śródbłonka i mięśnia sercowego, również odgrywają pewną rolę w terapeutycznym działaniu komórek macierzystych. Zwrócił przy tym uwagę, że ten ostatni mechanizm (różnicowanie w komórki miokardium) - którego w dyskusji bronił profesor Nadal z Nowego Jorku - choć możliwy, nie odgrywa najprawdopodobniej znaczącej roli. Przytoczono dane z badania Hofmana i wsp. z 2005 r., wskazujące, że jedynie 3-5% BMCs podanych dowieńcowo pozostaje w obszarze pozawałowym. Zakładając, że nawet znaczna ich część różnicuje się w czynnościowo sprawne kardiomiocyty, ich masa nie przekroczyłaby 0,1-0,3 grama. Trudno więc byłoby oczekiwać poprawy frakcji wyrzutowej, jeśli miałby być to wiodący mechanizm działania. Szeroko omawiane były również dane dotyczące skuteczności klinicznej terapii komórkami macierzystymi. Dostępne są już co prawda wyniki systematycznych przeglądów i meta-analiz (np. Abdel-Latifa i wsp. z 2007 roku wskazująca na istotną statystycznie poprawę frakcji wyrzutowej po zastosowaniu terapii komórkami macierzystymi u pacjentów z zawałem mięśnia sercowego), ale w trakcie sympozjum podkreślano rozbieżności nie tylko w wynikach badań, pochodzących z różnych ośrodków, ale przede wszystkim w ich metodyce, co czyni wyciąganie jednoznacznych wniosków bardzo trudnym. Profesor Martin z Londynu nazwał to nawet porównywaniem jabłek z pomarańczami i innymi owocami - prowadzone dotychczas badania różnią się nie tylko liczbą pacjentów, ale typami stosowanych komórek, ich preparatyką, ilością podawaną pacjentom (niekiedy nawet o rząd wielkości), punktem czasowym, drogą podania oraz czasem obserwacji. Jak podkreśliła profesor Dimmeler z Frankfurtu, szczegóły dotyczące metodyki mają w terapii komórkami macierzystymi ogromne znaczenie dla końcowego efektu. W trakcie sympozjum miała również miejsce prezentacja przypadku pacjenta z przewlekłą chorobą niedokrwienną serca i obecnością obszarów odwracalnego niedokrwienia, jednak bez możliwości rewaskularyzacji, którego poddano terapii komórkami macierzystymi, transmitując całą procedurę na żywo ze szpitala Gregorio Maranon w Madrycie. Był to jeden z pacjentów objętych toczącym się w tym ośrodku badaniem PRECISE, dotyczącym terapii komórkami macierzystymi, izolowanymi z tkanki tłuszczowej i podawanymi drogą transendokardialną z zastosowaniem trójwymiarowego systemu mapowania NOGA. Po prezentacji zwracano uwagę na stosunkowo krótki czas trwania całej procedury, choć na pewno ogromne znaczenie miało tu duże doświadczenie wykonującego ten zabieg dr. Perina z Houston, twórcy systemu NOGA. Z gwałtownym rozwojem tej nowej dziedziny nauki i z ogromnymi nadziejami w niej pokładanymi wiążą się jednak zagrożenia, którym na sympozjum poświęcono bardzo dużo czasu. Poza zagrożeniami związanymi z samą terapią komórkami macierzystymi (np. procesy nowotworzenia), podkreślano znaczenie nieodpowiedzialnie prowadzonych kampanii medialnych, w ramach których część naukowców i klinicystów świadomie (w celu pozyskania funduszy) lub nieświadomie (np. pod wpływem poszukujących sensacji dziennikarzy) rozbudza bardzo duże nadzieje społeczeństwa na "cudowne" techniki leczenia, "odmładzanie" serca, całkowite wyleczenie zawału itp. Łączy się to z zagrożeniem odrzucenia w niedalekiej przyszłości tego kierunku badań przez społeczeństwo, jeśli efekty nie będą takie jak obiecywano, oraz z patologiami polegającymi na wykorzystywaniu rozbudzonych nadziei przez prywatne ośrodki, oferujące odpłatne leczenie komórkami macierzystymi w wielu chorobach mimo braku danych, wskazujących na skuteczność takiej terapii. To ostatnie zjawisko na szczęście nie jest jeszcze rozpowszechnione w Europie, ale jak podkreślał profesor Nadal, staje się coraz większym problemem w Stanach Zjednoczonych. W trakcie sympozjum poruszano jeszcze wiele istotnych zagadnień m.in. dotyczących sposobu mobilizacji i preparatyki komórek macierzystych, wyboru drogi ich podania, optymalnego czasu ich podania w zawale mięśnia sercowego, wyboru techniki obrazowania, analizowanych wskaźników i punktów końcowych, pozwalających na ocenę efektów leczenia oraz wielkości grup badanych, koniecznych do zaobserwowania efektu terapeutycznego. Nie jest jednak możliwe omówienie w tak krótkim sprawozdaniu wszystkich tych kwestii. Zainteresowanym tą tematyką gorąco polecam zarezerwowanie w kalendarzu terminu przyszłorocznego sympozjum w Madrycie - 23-24 kwietnia 2009 roku.